Marshall-hjálpin, EFTA-aðildin og EES-samningurinn lögðu grunn að velsæld Íslands. Er aðild að ESB næsta skrefið?

Margir hafa póstað fullyrðingum um hversu Ísland hafi gengið vel án aðstoðar annarra ríkja og að við getum bara gert þetta allt sjálf án nokkurrar aðstoðar. Hér er sannleikurinn og staðreyndirnar um þetta.

Marshallaðstoðin og samningarnir við Evrópu (EFTA og EES) hafa gegnt lykilhlutverki í efnahagsþróun og nútímavæðingu Íslands á 20. og 21. öld. Hér er yfirlit yfir hversu mikið og á hvaða hátt þessir þættir hjálpuðu landinu:

1. Marshall-hjálpin (1948–1951)

Eftir seinni heimsstyrjöldina var Ísland, líkt og önnur Evrópulönd, í mikilli þörf fyrir fjármagn til að byggja upp innviði og efla atvinnuvegi.

• Umfang: Þótt Ísland hefði ekki orðið fyrir sömu stríðsáverkum og meginland Evrópu fékk landið hlutfallslega eina mestu aðstoðina miðað við íbúafjölda. Heildarfjárhæðin nam tugum milljóna dala, sem var gríðarleg upphæð á þeim tíma.
  

• Áhrif: Fjármunirnir voru nýttir til stórfelldra innkaupa á togurum, vélum, tækjum og aðföngum eins og dýrafóðri.
  

• Nútímavæðing: Marshall-hjálpin er talin hafa markað innreið nútímans á Íslandi í efnahagslegu tilliti og flýtt fyrir breytingum úr fátæku bændasamfélagi yfir í iðnaðar- og útflutningssamfélag.

2. EFTA-aðildin (1970)

Ísland gekk í Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA) árið 1970 .

• Upphafsáhrif: Áhrifin voru tvíþætt í upphafi þar sem mörg innlend iðnfyrirtæki réðu ekki við aukna samkeppni erlendra aðila og fóru sum þeirra á hausinn.
  

• Langtímaávinningur: Til lengri tíma litið varð EFTA-aðildin ein af grunnstoðum utanríkisviðskiptastefnu Íslands. Samningurinn tryggði tollafslætti og betri markaðsaðgang fyrir íslenskar útflutningsvörur, sem var lífsnauðsynlegt fyrir sjávarútveginn.

3. EES-samningurinn (1994)

Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið (EES) er oft talinn einn mikilvægasti samningur sem Ísland hefur gert á lýðveldistímanum . Með honum tengdist Ísland innri markaði Evrópusambandsins án þess að vera aðili að ESB.

• Aðgangur að stórmarkaði: Samningurinn opnaði fyrir aðgang íslenskra fyrirtækja að markaði sem telur hundruð milljóna neytenda.
  

• Jafnræði: Hann tryggði að íslensk fyrirtæki gætu starfað og keppt á jafnræðisgrundvelli við evrópsk fyrirtæki varðandi vöruviðskipti, þjónustu, fjármagnsflutninga og starfsfólk.

  
  

• Verndun lykilatvinnuvega: Mikilvægasti þátturinn fyrir Ísland var sá að sjávarútvegur og landbúnaður voru undanskildir frá meginreglum samningsins til að tryggja yfirráð yfir auðlindum landsins.
  

• Áskoranir: Samningurinn hefur einnig sætt gagnrýni vegna þess að Ísland innleiðir stóran hluta af löggjöf ESB (talið er að um 75% af þeim tilskipunum sem máli skipta séu innleiddar) án beins atkvæðisréttar innan sambandsins.

Niðurstaða

Samanlagt mynduðu þessir þrír þættir þróunarbraut sem færði Ísland frá einangrun og brothættu hagkerfi yfir í eitt af mestu velferðarríkjum heims.

Marshall-hjálpin lagði grunninn að innviðum, EFTA opnaði fyrir fríverslun og EES samþætti íslenskt efnahagslíf fullkomlega við Evrópu

Höfundur þessarar greinar er Arnar Oddgeir Sveinsson.

Innlegg frá Guðmundur G. Hauksson: Ef við fengjum góða samning og full yfirráð yfir okkar sjávarútvegs auðlindum innan ESB, gæti aðild að ESB verið næsta skrefið fyrir Ísland. Fyrirsögnin á greininni er mitt innlegg.