Ég var Sjálfstæðismaður, en flokkurinn breyttist í hagsmunagæsluflokk eingöngu fyrir atvinnulífið og hafnaði þjóðinni.

Ég hef alltaf verið það sem kallað er hægra megin í pólitík. Kaus Sjálfstæðisflokkinn lengi framan af, en flutti mig yfir í Viðreisn þegar Sjálfstæðisflokkurinn stóð ekki við loforðið um þjóðaratkvæðgreiðslu um viðræður vegna ESB 2013. Bjarni Benediktsson sagði í kosningabaráttunni í apríl 2013 að flokkurinn hefði opnað fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu og að „við munum standa við það“. Þetta leiddi síðan til þess að Viðreisn stofnað 11. Júní 2014 og ég var á stofnfundinum.

Ég upplifði Sjálfstæðisflokkinn á sínum tíma sem grunnstoð framfara í landinu og flokkurinn studdi öll þrjú stóru skrefin — NATO, EFTA og EES — og gegndi lykilhlutverki í að koma þeim í gegn. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í sögulegu samhengi verið einn helsti hvatamaður Íslands að nánari vestrænni og evrópskri samvinnu: NATO 1949 → EFTA 1970 → EES 1992/93. Þegar kemur að fullri aðild að ESB hefur flokkurinn tekið aðra afstöðu.

Ef við horfum á hægri- og mið-hægri flokka á Norðurlöndunum sem eru í ESB — Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi — er myndin nokkuð skýr: hefðbundnu borgaralegu flokkarnir eru almennt fylgjandi áframhaldandi ESB-aðild, en vilja oft minna regluverk, meiri samkeppnishæfni og skýrari verkaskiptingu milli ESB og ríkjanna. Þess vegna skil ég ekki þá hörðu afstöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið gegn því að fara í samningaviðræður um aðild að ESB.

·       Moderaterna í Svíþjóð → með ESB

·       Venstre í Danmörku → með ESB

·       Kokoomus í Finnlandi → með ESB

·       Sjálfstæðisflokkurinn á Íslandi → á móti ESB-aðild

Þetta þýðir að andstaða Sjálfstæðisflokksins við ESB-aðild er ekki dæmigerð afstaða hefðbundinna norrænna mið-hægri flokka. Þeir leggja margir áherslu á nákvæmlega sömu gildi og Sjálfstæðisflokkurinn — frjáls viðskipti, atvinnulíf, markaðshagkerfi, vestrænt samstarf og NATO — en komast að annarri niðurstöðu varðandi ESB.

Sjálfstæðisflokkurinn studdi NATO, EFTA og EES en hefur síðan dregið línuna við fulla ESB-aðild. Norrænir systurflokkar hans í ríkjunum sem þegar eru í ESB hafa almennt ekki viljað fara til baka út úr sambandinu.

Núverandi formaður Sjálfstæðisflokksins rökstyður ESB-andstöðu meðal annars með því að sjávarútvegur og landbúnaður séu „grunnstoðir íslensks atvinnulífs“ og að Ísland verði að halda forræði yfir auðlindunum. Flokkurinn sjálfur lítur þannig á þetta sem hagsmunagæslu fyrir þjóðina.

Það er svo fullkomlega réttmætt að spyrja: Eru hagsmunir íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja alltaf þeir sömu og hagsmunir íslensku þjóðarinnar?

Það er ekki sjálfgefið.

Ef ESB-aðild gæti til dæmis skilað almenningi stöðugri gjaldmiðli, lægri vöxtum, meiri samkeppni, lægra vöruverði og meiri áhrifum Íslands á Evrópureglur — en hefði jafnframt í för með sér breytingar sem stór sjávarútvegsfyrirtæki teldu óhagstæðar — þá kæmi upp raunverulegur árekstur milli mismunandi hagsmuna.

Þá ætti spurningin ekki aðeins að vera: „Hvað er best fyrir sjávarútveginn?“

heldur: „Hvað er best fyrir íslensku þjóðina í heild?“

Þetta er einmitt ástæða þess að ég tel að sterkustu rökin fyrir því að ljúka aðildarviðræðum við ESB séu ekki endilega að Ísland eigi að ganga í sambandið. Rökin mín eru að fá raunverulegan samning á borðið — þar með talið um sjávarútveg, landbúnað, gjaldmiðil og aðra sérhagsmuni — og láta síðan þjóðina sjálfa ákveða hvort heildarniðurstaðan sé henni til hagsbóta.

Við vitum vissulega hverjar grunnreglur ESB eru. Við vitum hins vegar ekki endanlega niðurstöðu samninga Íslands um sjávarútveg, landbúnað, aðlögunartíma, sérlausnir og önnur íslensk hagsmunamál fyrr en reynt hefur á þau í viðræðum.

Þess vegna er hægt að aðgreina þrjár spurningar sem oft er blandað saman:

1. Er ESB gott fyrir Ísland?

   Það vitum við ekki endanlega án þess að vita samningsniðurstöðuna.

2. Eigum við að kanna hvaða samning Ísland getur fengið?

   Það er spurningin sem þjóðin stendur nú frammi fyrir.

3. Eigum við að samþykkja þann samning?

Nákvæmasta spurningin er:

„Hvaða hagsmunir tapast og hvaða hagsmunir vinnast — og hverjir í samfélaginu bera kostnaðinn eða fá ávinninginn?“

Það er einmitt það sem aðildarviðræður gætu skýrt mun betur og þetta skýrir líka hvers vegna átökin um ESB eru að hluta átök milli ólíkra hagsmuna innan íslensks samfélags, ekki bara einföld deila um fullveldi eða Evrópusamvinnu.

Byggt á þessu hér að framan er mín afstaða sama og hjá mið- og hægri flokkum á norðurlöndunum innan ESB. Skoðum alla þá hagsmuni sem liggja undir, förum í SAMNINGAVIÐRÆÐUR og tökum svo afstöðu þegar raunveruleg niðurstaða liggur fyrir í þessum málum. Ef hún er ekki ásættanleg, þá höfnum við aðild að ESB.